Trong đường lối đổi mới của Đảng, đến nay ngành Hải quan đã hoàn thành cơ bản chương trình chiến lược đề ra, được Đảng, Nhà nước và nhân dân đánh giá cao, đóng góp quan trọng vào công cuộc xây dựng đất nước.

Tổng cục Hải quan trong thời gian qua đã luôn hoàn thành vượt mức kế hoạch thu ngân sách, năm sau cao hơn năm trước, góp phần xây dựng và củng cố tiềm lực tài chính quốc gia. Một con số có ý nghĩa rất quan trọng đó là, quy mô số thu ngân sách của ngành Hải quan đều tăng qua các thời kỳ, đến nay tăng gấp 16 lần so với năm 1994, về cơ bản chiếm 20% – 25% trong tổng thu ngân sách nhà nước (tùy theo từng năm). Cơ cấu thu nội địa cũng chuyển biến tăng, năm nay thu nội địa chiếm đến hơn 92% tổng thu. Những con số này thể hiện tiềm lực tài chính đất nước ngày càng vững mạnh. Tiềm lực dự phòng, dự trữ cũng qua đó mà tăng lên, đáp ứng bất kỳ tình hình biến động xấu nào, như thiên tai, lũ lụt… và biến động nhỏ về an ninh quốc phòng. Trước đây, mỗi lần lũ lụt, thiên tai xảy ra là chúng ta phải đi vay mới đủ trang trải thì nay ngân sách trung ương đã cung cấp đầy đủ và kịp thời mỗi khi có biến động xảy ra. Lấy một ví dụ, năm 2009, chúng ta đã xuất 64 – 65 nghìn tấn gạo không thu tiền, đây là một con số lớn chưa từng có. Đóng góp của ngành Hải quan trong sự vững mạnh của nền tài chính quốc gia là không hề nhỏ.

Ngành Hải quan cũng đã rất tích cực trong đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thương mại và những biểu hiện gây mất an ninh chính trị, trật tự quốc gia. Điều này rất quan trọng, tạo thuận lợi cho giao thương giữa Việt Nam và các nước được an toàn, đồng thời bảo vệ và giúp tăng cường sản xuất, kinh doanh trong nước, góp phần kiềm chế nhập siêu.

Trong quá trình phát triển của mình, Hải quan Việt Nam cũng đã luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi và dành ưu tiên cho cộng đồng doanh nghiệp, khiến doanh nghiệp Việt Nam tăng cường được sức cạnh tranh trên trường quốc tế. Nhờ đó, ngành đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý trong thời gian qua.

Nhưng vẫn còn mấy vấn đề tồn tại như sau: thứ nhất là hệ thống chính sách tuy đã được quan tâm nhưng vẫn còn bộc lộ nhiều điểm bất cập; quy trình thủ tục Hải quan tuy được sửa đổi nhưng còn nhiều điểm chưa phù hợp với thực tiễn; thứ hai là cải cách, hiện đại hóa Hải quan tuy đã tiến được một bước khá xa nhưng so với yêu cầu còn thấp và chưa bắt kịp khu vự; thứ ba là còn một số cán bộ chưa vượt qua được cám dỗ, nhiều nơi nảy sinh tiêu cực làm phiền lòng nhân dân và doanh nghiệp.

Đã là những tháng cuối năm của 2010, cũng là kết thúc giai đoạn 5 năm phát triển kinh tế 2006 – 2010 và 20 năm đổi mới của đất nước, đồng thời chuẩn bị cho Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 10 vào đầu năm 2011. Đây là một mốc thời gian quan trọng của đất nước. Ban chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị tiến hành lấy ý kiến về Cương lĩnh bổ sung phát triển đất nước và chuẩn bị xây dựng chiến lược phát triển kinh tế đất nước 10 năm, 5 năm (2011 – 2015) để xây dựng đất nước đến năm 2020 trở thành nước công nghiệp phát triển theo hướng hiện đại. Với ý nghĩa chuyển giai đoạn đặc thù như vậy, nhiều giải pháp, cơ chế chính sách của đất nước là rất quan trọng. Trong đó giải pháp, cơ chế chính sách của Bộ Tài chính và ngành Hải quan cũng hết sức vẻ vang và không kém phần nặng nề. Trong bối cảnh đó, ngành Hải quan cần tập trung thực hiện mấy việc lớn như sau:

Thứ nhất là làm tốt vai trò tham mưu cho Đảng, Chính phủ hoàn thiện hệ thống pháp luật Hải quan sao cho vừa thuận lợi và khuyến khích phát triển, giao lưu kinh tế vừa bảo vệ sản xuất, kinh doanh trong nước.

Thứ hai là tiếp tục hoàn thành vượt mức thu hàng năm, chống thất thu, thu đúng và thu đủ; tăng cường chống buôn lậu và gian lận thương mại để tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, góp phần hoàn thành kế hoạch đã đề ra; đồng thời xây dựng chiến lược phát triển 10 năm tới.

Thứ ba là xác định rõ nhiệm vụ nặng nề của ngành Hải quan, đó là chiến sĩ gác cửa – không phải cánh cửa nhỏ mà là cánh cửa quốc gia, rất to lớn và quan trọng. Xác định như vậy để nỗ lực đi đầu trong bảo vệ chủ quyền kinh tế quốc gia và đi đầu trong cải cách hành chính, hiện đại hóa. Tôi nghĩ các đồng chí phải phấn đấu đi đầu trước hết là trong ngành Tài chính và cao hơn nữa là ở tầm quốc gia, như vậy mới tương xứng với tiềm lực. Tôi mong trong 2 – 3 năm nữa, Hải quan Việt Nam phải đạt mức trung bình khá, phấn đấu đứng thứ 3/10 nước tiên tiến nhất ở khu vực.

Thứ tư là tăng cường bồi dưỡng, nâng cao trình độ, tu dưỡng rèn luyện phẩm chất đạo đức và kỹ năng nghề nghiệp, giữ vững kỷ luật, kỷ cương gắn với thực hiện nhiệm vụ ở từng vị trí công tác.

Tôi rất tâm đắc với 6 chữ “chuyên nghiệp – trong sạch – hiện đại” dành cho ngành Hải quan. Tôi hoàn toàn tin tưởng rằng với truyền thống 65 năm vẻ vang, Hải quan Việt Nam thời gian tới sẽ tạo bước đột phá mới, trở thành lá cờ đầu của ngành Tài chính, góp phần vào công cuộc xây dựng dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.