Từ ngày 5 – 6 tháng 6 vừa qua, Hội nghị Bộ trưởng Thương mại APEC lần thứ 16 (MRT 16) đã được tổ chức tại Sapporo, Nhật Bản với sự tham dự của Bộ trưởng của 21 nước thành viên APEC. Hội nghị MRT 16 diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới đang có những dấu hiệu phục hồi đầu tiên sau khủng hoảng. Tuy nhiên, sự phục hồi vẫn còn khá mong manh và gặp nhiều thách thức, chủ yếu là tỷ lệ thất nghiệp và nợ ngân sách của nhiều nước vẫn ở mức cao, cầu tiêu dùng ở nhiều nước còn ở mức thấp, chưa kích thích được sản xuất và xuất khẩu.
Trong bối cảnh đó, MRT 16 đã tập trung thảo luận các nội dung chính, bao gồm: (i) ủng hộ hệ thống thương mại đa phương và chống chủ nghĩa bảo hộ: (ii) đánh giá thực hiện mục tiêu Bô – gô về thương mại và đầu tư tự do; (iii) thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực và xây dựng chiến lược tăng trưởng mới để hỗ trợ vững chắc cho các nền kinh tế APEC khôi phục tăng trưởng trong giai đoạn hậu khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu.
Hỗ trợ hệ thống thương mại đa biên
Lo ngại vòng đàm phán sẽ khó thoát khỏi bế tắc nếu không có đột phá trong thời gian tới, Hội nghị nhấn mạnh các thành viên APEC cần tăng cường nỗ lực để kết thúc thành công Vòng đàm phán trong thời gian sớm nhất có thể, dự kiến năm 2011. Hội nghị nhất trí: (i) chỉ đạo các quan chức và các Đại sứ Trưởng phái đoàn đại diện các nền kinh tế thành viên của APEC tại Giơ – ne – vơ bằng mọi hình thức tích cực triển khai đàm phán trên mọi lĩnh vực; (ii) tiến hành đàm phán đồng loạt các vấn đề và (iii) báo cáo kết quả lên các nhà Lãnh đạo tại Hội nghị cấp cao APEC, được tổ chức tại Yo-ko-ha-ma Nhật Bản vào tháng 11/2010.
Các Bộ trưởng Thương mại đã bày tỏ quan ngại sâu sắc trước sự tồn tại dai dẳng của các biện pháp bảo hộ dù kinh tế thế giới đã đi quan khủng hoảng. Với sự đồng thuận cao của các nền kinh tế thành viên, Hội nghị nhất trí ra một Tuyên bố riêng của MRT 16 về “Ủng hộ hệ thống thương mại đa phương và chống chủ nghĩa khủng bố”, trong đó phản đối chủ nghĩa bảo hộ và nhất trí kéo dài thời hạn thực hiện cam kết “tránh áp dụng thêm các biện pháp bảo hộ” được các nhà Lãnh đạo APEC thông qua tại Hội nghị cấp cao Lima, Pê – ru năm 2008 cho tới hết năm 2011. Các Bộ trưởng cũng nhất trí APEC sẽ tiếp tục thực hiện rà soát các chính sách gây cản trở thương mại và đầu tư trên cơ sở báo cáo tổng hợp của Ban Thư ký APEC, có đóng góp của WTO, Hội đồng tư vấn kinh doanh APEC (ABAC) và các bên liên quan. Đồng thời, các thành viên APEC cũng sẽ ngăn ngừa việc áp dụng các biện pháp bảo hộ quá mức, kể cả khi chúng không trái với quy định của WTO.
Đánh giá thực hiện mục tiêu Bô – gô
Năm 1994, các nhà Lãnh đạo APEC đưa ra mục tiêu Bô – gô là thực hiện thương mại và đầu tư “tự do và mở” vào năm 2010 cho các thành viên phát triển và vào năm 2020 cho các thành viên đang phát triển. Mục tiêu Bô – gô thường bị chỉ trích là mơ hồ do không có con số cụ thể, rất khó có thể lượng hóa. Năm 2010 là lần đầu tiên APEC đánh giá việc thực hiện mục tiêu Bô – gô của các thành viên phát triển (ngoài 5 thành viên phát triển là Úc, Canada, New Zealand và Hoa Kỳ còn có 8 thành viên tự nguyện tham gia bao gồm: Chile, Hồng Kong, Mê – hi –cô, Singapore, Hàn Quốc, Đài Loan và Malaysia. Tất cả được gọi chung là Nhóm 2010).
Hội nghị đã thảo luận chi tiết dự thảo báo cáo đánh giá thực hiện mục tiêu Bô – gô của Nhóm 2010. Hội nghị khẳng định việc đánh giá thực hiện mục tiêu Bô – gô cần được tiến hành một cách nghiêm túc để củng cố uy tín và hình ảnh của APEC. Theo đó, đa số ý kiến cho rằng APEC cần có đánh giá khách quan về các kết quả đạt được, không thể đơn giản kết luận rằng APEC đã hoàn thành mục tiêu Bô – gô trong khi vẫn tồn tại không ít vấn đề cần giải quyết. Trước ý kiến của các thành viên, nước chủ nhà Nhật Bản nhất trí sẽ hoàn thiện báo cáo theo hướng bên cạnh việc công nhận các kết quả đạt được, sẽ phân tích thêm những hạn chế cần khắc phục và chỉ ra một số lĩnh vực cụ thể cần tiếp tục hoàn thành trong thời gian tới, trong đó có thuế quan, phi thuế quan, dịch vụ và đầu tư. Các thành viên sẽ tiếp tục đóng góp ý kiến để hoàn thành bản báo cáo trong thời gian từ nay cho đến trước Hội nghị cấp cao Yo – ko – ha – ma.
Chiến lược tăng trưởng mới của APEC
Để giúp các nền kinh tế thành viên nhanh chóng vượt qua khủng hoảng kinh tế toàn cầu và duy trì tăng trưởng ổn định sau khủng hoảng, theo chỉ thị của các Nhà Lãnh đạo APEC đưa ra tại Hội nghị Cấp cao năm 2009 tại Singapore, APEC đã bắt tay xây dựng một Chiến lược tăng trưởng mới để định hướng cho các hoạt động của APEC trong nhiều năm tới. Chiến lược này dự kiến bao gồm 5 nội dung: tăng trưởng cân bằng, tăng trưởng toàn diện, tăng trưởng bền vững, tăng trưởng sáng tạo và tăng trưởng an toàn. Dự thảo Chiến lược Tăng trưởng được bố cục để bao gồm 02 phần, trong đó phần 1 nêu định nghĩa và các khía cạnh chính của 5 yếu tố của chiến lược tăng trưởng và phần 2 là Kế hoạch hành động dài hạn để thực hiện Chiến lược này. Hội nghị đã thảo luận về nội dung của bản Chiến lược và nhất trí giao các quan chức cấp cao tiếp tục hoàn thiện tài liệu này để thông qua tại Hội nghị Cấp cao Yo-ko-ha-ma tới đây.
Hội nghị cũng nhất trí về đề cương của bản Kế hoạch hành động về cải cách cơ cấu mới của APEC, được xây dựng để hỗ trợ các nền kinh tế trong quá trình thực hiện Chiến lược Tăng trưởng.
Đẩy mạnh hội nhập kinh tế khu vực
Hội nghị thảo luận các ưu tiên trong chương trình hội nhập kinh tế khu vực của APEC. Hội nghị hoan nghênh và đánh giá cao các kết quả đã đạt được như sau:
(i) các kế hoạch hành động để giải quyết 8 nhóm rào cản trong lĩnh vực hậu cần thương mại trong khuôn khổ Sáng kiến về kết nối dây chuyền cung ứng.
(ii) công tác thực hiện minh bạch hóa và hài hòa hóa quy tắc xuất xứ, trong đó có Sáng kiến Pathfinder về tự chứng nhận xuất xứ và xây dựng trang web của APEC cung cấp dữ liệu thuế quan và quy tắc xuất xứ trên cơ sở kết nối đến các trang web của từng thành viên APEC.
(iii) Tiến triển trong việc thực hiện chương trình công tác về hàng hóa và dịch vụ môi trường (EGS) ở các thành viên APEC, trong đó có sáng kiến của Hoa Kỳ, Úc và New Zealand về khảo sát hiện trạng và nhu cầu xây dựng ngành EGS ở một số nền kinh tế thành viên đang phát triển của APEC.
(iv) Hợp tác về việc hài hòa hóa các tiêu chuẩn và giải quyết các hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) và cải thiện môi trường kinh doanh.
(v) Liên quan đến việc thành lập Khu vực mậu dịch tự do Châu Á – Thái Bình Dương (FTAAP), Hội nghị giao Hội nghị các quan chức cấp cao (SOM) nghiên cứu, đề xuất các hướng đi có thể có để thực hiện FTAAP và báo cáo lên các nhà Lãnh đạo APEC vào cuối năm.
Cải cách APEC
Liên quan đến việc gia hạn thời hạn hoạt động và đóng góp tài chính để duy trì Nhóm hỗ trợ chính sách của APEC (PSU), Hội nghị ủng hộ việc kéo dài nhiệm kỳ hoạt động của PSU thêm một thời gian nữa, tuy nhiên các thành viên chưa đạt được đồng thuận về thời hạn 3 hay 5 năm. Tuy nhiên, Hội nghị cũng ghi nhận sự cần thiết phải xây dựng hướng dẫn cho hoạt động của PSU để đảm bảo PSU phục vụ dưới sự chỉ đạo nhất quán và sâu sát của SOM.
An ninh con người
Hội nghị hoan nghênh các kết quả đạt được trong việc phòng chống thiên tai và các dịch bệnh truyền nhiễm. Hội nghị cũng nghe báo cáo về công tác chuẩn bị cho Hội nghị Bộ trưởng APEC lần thứ nhất về an ninh con người sẽ được tổ chức tại Nhật Bản vào tháng 10/2010./.