Trang chủ  |  Sitemap  |  Liên hệ  |  ENGLISH

Vai trò của Hải quan trong bảo vệ sức khỏe và an toàn cho người tiêu dùng

Phương Liên - Vụ HTQT   28/08/2009 9:00 AM

Với vai trò của người gác cửa, là đơn vị tuyến đầu, Hải quan cần có cách tiếp cận nhiều mũi trong cuộc chiến chống lại việc buôn bán những sản phẩm nguy hiểm để bảo vệ sức khoẻ và an toàn cho ngườì tiêu dùng.

Gần đây tình trạng hàng hoá nhập khẩu kém chất lượng, không đạt tiêu chuẩn, hàng nhiễm độc, hàng giả, hàng nhái đe doạ sức khoẻ, sự an toàn của ngườì tiêu dùng và gây tổn hại đến những lợi ích kinh tế đang trở thành một trong những tiêu điểm của Thế giới. Có thể thấy một số sản phẩm nhiễm độc tố như thực phẩm nhiễm melamine, kem đánh răng nhiễm độc, tân dược giả hoặc kém chất lượng rồi các phụ tùng, linh kiện máy bay, ô tô không đạt tiêu chuẩn an toàn vẫn đang được thẩm lậu vào nhiều nước, trong đó có Việt Nam.

Với vai trò của người gác cửa, là đơn vị tuyến đầu, Hải quan cần có cách tiếp cận nhiều mũi trong cuộc chiến chống lại việc buôn bán những sản phẩm nguy hiểm để bảo vệ sức khoẻ và an toàn cho ngườì tiêu dùng. Để làm được điều này, nỗ lực của Hải quan là rất quan trọng nhưng chưa đủ, cần có sự phối kết hợp giữa Hải quan và các cơ quan quản lý chuyên ngành cũng như với cộng đông doanh nghiệp. Có như vậy, Hải quan mới có thể cải thiện được chất lượng kiểm soát hàng hoá của mình nhằm đối phó với sự gia tăng nguy cơ gian lận thương mại liên quan đến sự an toàn và sức khoẻ người tiêu dùng.

Có thể nói việc đưa ra các yêu cầu kỹ thuật để bảo đảm an toàn cho sức khoẻ người dân không phải là nội dung công việc của Hải quan, đó là công việc của các cơ quan quản lý chuyên ngành. Tuy nhiên, Hải quan lại là cơ quan kiểm tra kiểm soát hàng hoá xuất nhập khẩu, phát hiện và xử lý những hàng hoá có gian lận thương mại, vi phạm các yêu cầu về an toàn sức khoẻ người tiêu dùng. Hải quan có thể xác định trọng điểm, ngăn chặn, bắt giữ những hàng hoá độc hại, hàng giả đi kèm chứng từ giả mạo hoặc hàng buôn lậu qua biên giới.      

Tình trạng ngày càng gia tăng hàng hoá nguy hại cho sức khoẻ người tiêu dùng là do lợi nhuận kinh doanh những mặt hàng này quá lớn trong khi thủ đoạn gian lận của các đối tượng lại càng ngày tinh vi. Họ có thể đưa những hàng hoá đó vào thị trường nội địa bằng các chứng từ, chứng nhận giả mạo; mô tả sai hàng hoá ( kể cả việc chỉnh sửa các hoá đơn và danh mục đóng gói); chuyển đổi loại hình thương mại ; buôn lậu, áp sai mã HS và gian lận xuất xứ hàng hoá.

Để nhận diện những hàng hoá gian lận thương mại gây nguy hại cho sức khoẻ và sự an toàn của người tiêu dùng, bằng kinh nghiệm, Hải quan có thể sử dụng các dấu hiện nhận biết như sau :

(i)                               Hàng hoá không mang nhãn mác xuất xứ, chỉ dẫn về trọng lượng, danh mục thành phần, các thông số về điện, cơ… ;

(ii)                             Hàng hoá được khai báo xuất xứ từ một nước mà lại không nổi tiếng trong sản xuất mặt hàng đó;

(iii)                            Hàng hoá có bao bì đóng gói kém phẩm chất ví dụ như chữ in trên bao bì thì mờ nhạt, biến dạng, màu sắc kém, giấy đóng gói là dạng giấy bóng kính, vải thun hoặc loại giấy gói rẻ tiền;

(iv)                            Hàng hoá được đóng trong bao bì không thông thường, ví dụ thuốc viên lại được đóng trong túi nhựa thay vì đóng trong lọ… ;

(v)                              Hàng hoá không có chứng nhận bảo hành, bảo đảm ;

(vi)                            Hàng hoá bị mất số lô hàng, mã nhà máy, hạn sử dụng, ngày sản xuất hoặc các nhãn mác khác ;

(vii)                           Hàng hoá có trị giá thấp hơn nhiều so với những mặt hàng cùng chủng loại ; và

(viii)                         Hàng hoá không kèm giấy phép như quy định pháp luật yêu cầu.

Để đối phó và ngăn chặn những hành vi gian lận thương mại gây ảnh hưởng đến sức khoẻ và an toàn cho người tiêu dùng, cơ quan Hải quan cần có những chiến thuật thích hợp, trong đó có thể kể đến:

Thứ nhất, Hải quan cần chú ý nhiều hơn đến vấn đề gian lận thương mại gây nguy hại cho sức khoẻ người tiêu dùng. Vẫn biết rằng hiện nay, nhiều cơ quan Hải quan gặp khó khăn trong phân bổ nguồn lực để ngăn chặn hết hàng hoá độc hại do số lượng hàng nhập khẩu hàng ngày là rất lớn. Hải quan và các cơ quan hữu quan đang đóng vai trò quan trọng trong tạo thuận lợi cho thương mại những vẫn phải đảm bảo mức độ kiểm soát thích hợp. Trong trường hợp hàng hoá bị phát hiện tiềm ẩn rủi ro cao đối với sức khoẻ và sự an toàn của người dân thì cơ quan Hải quan và các cơ quan khác cần phối hợp nhanh chóng, kịp thời để ngăn chặn và đưa ra các cảnh báo về sản phẩm cho người tiêu dùng được biết. Có chiến thuật đúng đắn và tác nghiệp hợp lý sẽ giúp Hải quan bắt giữ được nhiều hàng hoá kém chất lượng, hàng nhiễm bẩn, nhiễm độc và hàng nhái.

Thứ hai, Hải quan cần thiết lập và duy trì sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan có thẩm quyền trong việc trang bị kiến thức, thông tin cho cán bộ kiểm soát tại cửa khẩu. Ở nhiều nước, vùng lãnh thổ, các cơ quan chính phủ chịu trách nhiệm ban hành các quy định về tiêu chuẩn chất lượng mà hàng hoá phải đáp ứng trước khi nhập khẩu vào lãnh thổ hải quan quốc gia. Để hoàn thành vai trò là đơn vị tuyến đầu trong đấu tranh chống những hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến an toàn sức khoẻ cộng đồng, cán bộ Hải quan cần phải am hiểu và nắm rõ những tiêu chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn an toàn đối với những hàng hoá đang bị nghi ngờ. Những cán bộ Hải quan đó phải được quyền truy nhập vào các tài liệu, dữ liệu tham khảo thông qua các cơ quan có thẩm quyền cũng như được tập huấn, trang bị những kiến thức và kỹ năng cần thiết. Cũng liên quan đến việc phổ biến thông tin cho cán bộ Hải quan, các nội dung thông báo từ các cơ quan hữu quan cần phải nhanh chóng cập nhật cho những cán bộ đó. Việc trang bị kiến thức, thông tin về các tiêu chuẩn, thông số kỹ thuật hàng hoá, về những vụ việc trước đây hay xu hướng phạm tội hiện nay và tương lai thực sự hữu ích đối với cán bộ hải quan làm việc tại các cửa khẩu.

Thứ ba, Hải quan cần phối hợp với các cơ quan chuyên môn để tiến hành lấy mẫu chọn lọc. Một trong những cách dễ nhất để phát hiện gian lận có liên quan đến an toàn và sức khoẻ của người tiêu dùng đó là việc kiểm tra thực tế hàng hoá và so sánh những hàng hóa đó với các chứng từ, tài liệu được xuất trình. Việc kiểm tra thực tế được thực hiện trên cơ sở quản lý rủi ro. Theo chuẩn mực chuyển tiếp 3.35, Chương 3, Phụ lục Tổng quát của Công ước Kyoto sửa đổi thì việc kiểm tra những hàng hoá bị nghi ngờ có thể được tiến hành trong sự phối hợp giữa cơ quan Hải quan và các cơ quan có thẩm quyền khác. Ngoài ra, tuỳ thuộc vào hàng hoá được lựa chọn kiểm tra, Hải quan cần trang bị cho cán bộ kiểm hoá những biện pháp nghiệp vụ, kỹ năng cần thiết trong kiểm tra những mặt hàng có độ rủi ro cao. Để bảo vệ sức khoẻ người tiêu dùng, cán bộ hải quan cửa khẩu phải không ngừng nâng cao nhận thức về các nguy cơ tiềm ẩn do những hàng hoá kém phẩm chất và hàng nhiễm độc mang lại. Các cán bộ quản lý cũng như những cán bộ thừa hành cần nghiên cứu những vụ việc trước đây, kể cả thủ đoạn, phương thức thực hiện và các dấu hiệu nhận biết rủi ro. Những phân tích sau các vụ bắt gữ sẽ giúp cán bộ Hải quan nhận diện đặc điểm của hệ thống xuất nhập khẩu có ẩn chứa các hành vi vi phạm, giúp họ có những hành động cần thiết để ngăn chặn hoặc phát hiện các hoạt động phi pháp trong tương lai.

Hải quan có thẩm quyền trong kiểm tra hàng hoá, các cơ quan khác sẽ hỗ trợ kiểm tra kỹ thuật theo các quy định về sức khoẻ và an toàn cho người tiêu dùng. Hải quan và các cơ quan có thẩm quyền có thể tiến hành lấy mẫu những hàng hoá trọng điểm để kiểm nghiệm trong các phòng thí nghiệm. Cơ quan Hải quan cũng cần có danh sách các phòng thí nghiệm hoặc các cơ quan chuyên môn để phối hợp khi có yêu cầu. Các mẫu hàng có thể được chuyển tới phòng thí nghiệm của Hải quan hoặc một phòng thí nghiệm độc lập khác để xác định mức độ đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, mức độ ô nhiễm của sản phẩm. Tuỳ thuộc vào quy trình xử lý đã được quy định, các phòng thí nghiệm có thể lưu giữ các kết quả kiểm tra hoặc phân tích để tham khảo trong tương lai.

Khi có nghi ngờ về những lô hàng trọng điểm, trong thẩm quyền của mình, cơ quan Hải quan sẽ xem xét việc triển khai tất cả các biện pháp nghiệp vụ để điều tra các hành vi gian lận thương mại.

Thứ tư, cơ quan Hải quan cần thiết lập cơ chế trao đổi thông tin nội bộ và trao đổi với các cơ quan có thẩm quyền để ngăn chặn tình trạng hàng hoá đã bị từ chối nhập khẩu ở một cửa khẩu nhưng lại được nhập khẩu ở một cửa khẩu khác. Trước đây, do việc kết nối, trao đổi thông tin giữa các đơn vị Hải quan và Hải quan với các cơ quan quản lý chuyên ngành chưa tốt nên ở nhiều nước đã có tình trạng hàng hoá không được phép nhập khẩu ở một cửa khẩu do không đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật và phải xuất đi nhưng sau đó lại được tái nhập vào một cửa khẩu khác do đơn vị cửa khẩu đó thiếu thông tin. Do vậy, nhu cầu thiết lập và duy trì hệ thống báo cáo và lưu trữ dữ liệu về các trường hợp hàng hoá bị từ chối nhập khẩu hiện khá cấp bách. Việc sử dụng cơ sở dữ liệu và hệ thống cảnh báo nội bộ (ưu tiên sử dụng phương tiện truyền thông điện tử) sẽ giúp các cán bộ Hải quan kịp thời ngăn chặn những âm mưu nhập khẩu hàng hoá kém phẩm chất vào lãnh thổ hải quan. Cơ sở dữ liệu phải bao gồm các nội dung thông tin, bao gồm cả tên nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu dự kiến, tên và mã HS, mô tả hàng hoá, lý do từ chối nhập khẩu và các thông tin hữu ích khác để xác định hàng hoá bị nghi vấn.

Thứ năm, công tác kiểm tra sau thông quan cần được chú trọng trong bảo vệ sức khoẻ và an toàn cho người tiêu dùng. Về nguyên tắc, công tác  kiểm tra sau thông quan được tiến hành để đánh giá và đảm bảo sự tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Hải quan thực hiện kiểm soát hàng hoá trong suốt quá trình thông quan trên cơ sở các chứng từ và khai báo của nhà nhập khẩu. Trong khi đó, thực hiện kiểm tra sau thông quan cho phép Hải quan tiếp cận được các nguồn thông tin và chứng từ khác liên quan đến các giao dịch thương mại mà có thể không có trong giai đoạn thông quan. Kiểm tra  sau thông quan, đặc biệt việc kiểm tra định kỳ doanh nghiệp có thể được tiến hành để xác minh trị giá hàng hoá và phát hiện, ngăn chặn các hình thức gian lận thương mại.

Thứ sáu, Hải quan cần hoạch định chiến lược với tới cộng đồng nhiều hơn nhằm tăng cường hình ảnh, vai trò, chức năng của mình trong việc bảo vệ người tiêu dùng khỏi những gian lận thương mại có tổn hại đến sức khoẻ. Cơ quan Hải quan cần hợp tác chặt chẽ với cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội ngành nghề để có những cơ hội tốt quảng bá những việc Hải quan đã, đang và sẽ làm trong bảo vệ người tiêu dùng và ngược lại, doanh nghiệp cũng sẽ là nguồn cung cấp thông tin quý giá cho Hải quan để có thể kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hàng hoá giả mạo, hàng kém phẩm chất, hàng nhiễm độc có nguy cơ thẩm lậu vào thị trường nội địa, gây ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ người tiêu dùng cũng như tạo ra những cạnh tranh không lành mạnh với những sản phâm có chất lượng khác. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng là nơi hỗ trợ công tác tập huấn, đào tạo chuyên môn cho cán bộ Hải quan để có khả năng phát hiện những hàng hoá nguy hiểm.

Thứ bảy, cơ quan Hải quan cần tăng cường hợp tác quốc tế với các cơ quan Hải quan nước ngoài, các tổ chức quốc tế có liên quan để chia sẻ thông tin và kinh nghiệm trong việc ngăn ngừa các hình thức gian lận thương mại gây nguy hiểm cho sức khoẻ người tiêu dùng. Trong công tác điều tra, chống buôn lậu thì một trong những yếu tố quyết định sự thành công của nhưng lần ra quân bắt giữ các lô hàng vi phạm đó là thông tin tình báo và kinh nghiệm điều tra. Hiện nay, thông qua mạng CEN của WCO và qua các Văn phòng Liên lạc tình báo khu vực (RILOs), Hải quan các nước đã trao đổi nhiều thông tin và các thông điệp cảnh báo cho nhau để kịp thời ngăn chặn các vụ buôn lậu và các hành vi gian lận thương mại. Thông tin thường là các dữ liệu được mã hoá, ví dụ tên và địa chỉ nhà xuất khẩu hoặc nhà sản xuất những hàng hoá đang thuộc diện nghi vấn. Tuy nhiên, việc chia sẻ thông tin cũng cần được thực hiện theo các quy định pháp luật hiện hành của quốc gia. Để thuận lợi hoá việc trao đổi thông tin và các hình thức khác về hỗ trợ hành chính lẫn nhau, đặc biệt với nước xuất khẩu để phục vụ công tác điều tra, các nước nên tính đến việc tham gia vào các thoả thuận quốc tế về hỗ trợ hành chính lẫn nhau.

Cuối cùng, Hải quan cần đảm bảo các chiến thuật thực thi pháp luật của mình sẽ không tạo thành rào cản cho các hoạt động thương mại hợp pháp. Có thể nói nhiệm vụ vừa tạo thuận lợi vừa đảm bảo an ninh cho dây chuyền cung ứng thương mại quốc tế đối với Hải quan thật không dễ chút nào.

 

Trang chủ  |  Giới thiệu  |  Trợ giúp  |  Sitemap  |  Liên hệ  |  ENGLISH
©Bản quyền 2005-2013 Tổng cục Hải quan (General Department of Vietnam Customs)
Địa chỉ: Lô E3 - Đường Dương Đình Nghệ, Phường Yên Hòa, Quận Cầu Giấy, TP. Hà Nội   -   Điện thoại: (+844) 39440833 (ext: 8623)   -   Email: webmaster@customs.gov.vn
Số phép số 97/GP-BC do Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Thông tin & Truyền thông) cấp ngày 13/03/2007
Ghi chú: phải ghi rõ "Nguồn: Tổng cục Hải quan" và liên kết đến nội dung gốc khi phát hành lại thông tin từ Cổng thông tin Điện tử Hải quan